การวางแผน (Planing)
คือ กระบวนการคิด วิเคราะห์และการตัดสินใจ ที่จะกำหนดวิธีการไว้ล่วงหน้าอย่างเป็นระบบเพื่อใช้เป็นแนวทางปฏิบัติให้บรรลุตามเป้าหมายและวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นกระบวนการที่ต้องใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์มีความแม่น ตรง เชื่อถือได้ ต้องประกอบด้วยองค์ประกอบที่ชัดเจน และมีความต่อเนื่องกันตามที่กำหนด
ประโยชน์ของการวางแผน
1. ป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาและความผิดพลาด
2. ทำให้องค์กรมีระบบหรือทิศทางในการปฏิบัติงานที่ชัดเจน
3. ช่วยประหยัดทรัพยากร ของหน่วยงาน
4. เป็นเครื่องมือ ในการควบคุมงานเพื่ิอติดตามตรวจสอบการปฏิบัติงานของฝ่ายต่าง ๆให้เป็นไปตามนโยบายและเป้าหมาย
5. เป็นศูนย์กลางในการประสานงานการศึกษาทุกระดับ ทุกสาขา
แผนจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารและการปฏิบัติงานของบุคลากร การจัดทำแผนจึงต้องให้มีคุณภาพ และมีประสิทธิภาพ ดังนี้
1. มีความยืดหยุ่น
2. มีความครอบคลุม คือ มีลักษณะการบูรณาการกิจกรรม/งานที่เกิดจากแนวคิดของบุคคลที่เกี่ยวข้องหลาย ๆ ฝ่าย และมีการกำหนดวิธีการที่จะดำเนินการกิจกรรมให้บรรลุวัตถุประสงค์และเป้าหมายอย่างสัมพันธ์กัน
3. มีความชัดเจน ทำอะไร เมื่อไร ที่ไหน อย่างไร
4. มีการกำหนดระยะเวลาของแผน
5. มีรูปแบบที่มีขั้นตอนเป็นระบบ
6. มีเหตุ มีผล
7. มีการมุ่งสู่อนาคต
8. มีความสอดคล้อง ควรอยู่ในกรอบของวัตถุประสงค์และเป้าหมายที่กำหนด
ประเภทของแผน มีได้มากมาย ขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่จะนำมาใช้ในการพิจารณา ได้แก่
1. แผนทีใช้เกณฑ์เวลากำหนด ได้แก่ แผนระยะยาว แผนระยะปานกลางและแผนระยะสั้น
2. แผนที่ใช้เกณฑ์ขอบเขคหรือพื้นที่ ได้แก่ แผนระดับเขตพื้นที่บริการเป็นการเฉพาะ แผนระดับหมู่บ้าน แผนระดับตำบล แผนระดับอำเภอ แผนระดับจังหวัด แผนระดับเขตหรือภาค แผนระดับประเทศ แผนระดับภูมิภาค และแผนระดับโลก
3. แผนเชิงวิชาการ ได้แก่ แผนมหภาค และแผนจุลภาค
แผนพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
เป็นแผนยุทธศาสตร์ระดับหน่วยงาน เป็นแผนหลักขององค์กร มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภาระงานขององค์กร เช่น แผนกลยุทธ์ แผนคุณภาพ แผนธุรกิจ แผนแม่แบบ แผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา หรือธรรมนูญสถานศึกษา เป็นต้น ดังนั้น แผนพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย จึงหมายถึงเอกสารที่จัดทำขึ้น เป็นระเบียบวิธีการดำเนินงานที่ใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารและการพัฒนางานในความรับผิดชอบให้บรรลุวัตถุประสงค์ภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ อาจเป็น 3 ปี 5 ปี 10 ปี หรือมากกว่า มีการระบุวิสัยทัศน์ ทิศทางในอนาคต ค่านิยมของหน่วยงาน และกระบวนการของทิศทาง การพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกาาตามอัธยาศัยในภาพรวม
องค์ประกอบของแผนพัฒนาการศึกาานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย มี 4 ส่วน ดังนี้
ส่วนที่ 1 บทนำ กล่าวถึงความเป็นมาของแผนพัฒนาการศึกษา บรรยายเป็นความเรียง ประกอบด้วย
- ความจำเป็นของการพัฒนา ที่ต้องเป็นไปตามนโยบาย และจุดมุ่งหมายของการศึกษา
- นโยบาย ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา
ส่วนที่ 2 สภาพปัจจุบัน ปัญหา ความต้องการพัฒนา เป็นข้อมูลสารสนเทศของนโยบาย ประกอบด้วย
1. ข้อมูลพื้นฐานของหน่วยงาน ด้านกายภาพ ได้แก่
1.1 ข้อมูลทั่วไป ประวัติความเป็นมา ที่ตั้ง ขนาด ลักษณะพื้นที่
1.2 โครงสร้างการบริหาร
1.3 ข้อมูลเกี่ยวกับผลการปฏิบัติงาน
1.4 ข้อมูลเกี่ยวกับบุคลากร อัตรากำลัง
1.5 ข้อมูลเกี่ยวกับชุมชน
1.6 ข้อมูลเกี่ยวกับสภาพทางการเงิน
1.7 ข้อมูลเกี่ยวกับระบบและกระบวนการวางแผน
2. สรุปสถานภาพปัจจุบันของหน่วยงาน และปัจจัยต่าง ๆ ด้านคุณภาพ
ส่วนที่ 3 แผนพัฒนาคุณภาพการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ดังนี้
1.วิสัยทัศน์ หมายถึง ความคาดหวังของหน่วยงานที่ต้องการให้เกิดขึ้นในอนาคต และมีความเป็นไปได้โดยอยู่บนพื้นฐานของความจริงในปัจจุบัน
2.พันธกิจ หมายถึง ขอบเขต ภารกิจ บทบาทหน้าที่ต้องดำเนินงาน เพื่อให้บรรลุวิศัยทัศน์ที่ตั้งไว้
3.เป้าประสงค์ หมายถึง การกำหนดสิ่งที่ต้องการในอนาคตซึ่งหน่วยงานต้องพยายามให้เกิดขึ้น หรือผลลัพธ์/ผลสำเร็จที่หน่วยงานต้องการบรรลุถึง และต้องสอดคล้องกับพันธกิจที่กำหนดไว้
4/กลยุทธ์ หมายถึง แนวทางหรือวิธีการทำงานที่แยบยล เพื่อให้บรรลุเป้าประสงค์ จะได้จากการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในและภายนอกขององค์กร แล้วนำมากำหนดเป็นกลยุทธ์
5.ตัวชี้วัด หมายถึง ตัวบ่งชี้หรือตัวบ่งบอกผลงานที่เป็นรูปธรรมในเชิงปริมาณและหรือคุณภาพที่แสดงให้เห็นว่าเป็นผลสำเร็จจากการดำเนินงาน
6.แผนงาน /โครงการ เป็นการนำเสนอผลงานและโครงการที่จำแนกตามกลยุทธ์ และแสดงผลผลิตเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพที่คาดว่าจะเกิดจากการดำเนินงาน
1. การตั้งชื่อโครงการ ไม่จำเป็นต้องตั้งชื่อเหมือนกับกิจกรรมในโครงการ แต่ให้สื่อความหมายให้เข้าใจว่าเป็นโครงการอะไร
2.นโยบาย ต้องมีความสอดคล้องกับนโยบาย /ยุทธศาสตร์ของสำนักงานกศน. ซึ่งมีทั้งยุทธศาสตร์ เร่งด่วน ยุทธศาสตร์ต่อเนื่อง
3. หลักการและเหตุผล ให้เขียนระบุ 3ท่อนหลัก คือ เหตุผล นโยบาย ระบุปัญหา และประโยชน์ที่ได้รับตามนโยบาย
4. วัตถุประสงค์ จะสอดคล้องกับผลลัพท์ (output) คือ เมื่อเสร็จสิ้นโครงการแล้ว จะเกิดอะไรขึ้นโดยที่วัตถุประสงค์จะไปเชื่อมกับกิจกรรม ที่เราจะทำ เช่น หลังจาการประชุมไปแล้ว คาดว่าจะเกิดอะไรขึ้น
5. เป้าหมาย ระบุผลผลิต ในภาพรวมของโครงการที่เป็นรูปธรรม ทั้งปริมาณและคุณภาพ
6. วิธีดำเนินงาน มีตารางกำหนด มีกิจกรรมดังนี้
1. กิจกรรมหลัก
2. วัตถุประสงค์
3. กลุ่มเป้าหมาย
4. เป้าหมาย
5. พื้นที่ดำเนินการ
ุ6. ระยะเวลา
7. ระบุงบประมาณ ทุกกิจกรรม ซึ่งต้องคำนึงถึง ความประหยัด ความมีประสิทธิภาพ ความมีประสิทธิผล และความยุติธรรม คือ ความสมเหตุสมผลของการจัดสรรงบประมาณ
8.แผนการใช้จ่ายเงิน ระบุแผนการใช้จ่ายเงินงบประมาณตามกิจกรรมเป็นรายไตรมาส
9.ผู้รับผิดชอบโครงการ
10. เครือข่าย
11. โครงการที่เกี่ยวข้อง
12.ผลลัพธ์ (Outcome) ระบุผลที่คาดว่าจะได้รับจากโครงการหรือผลประโยชน์จากผลผลิต (Output) ที่มีต่อบุคคล ชุมชน สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมโดยรวม
13.ตัวชี้วัดความสำเร็จของโครงการ
1. ตัวชี้วัดผลผลิต ระบุตัวชี้วัดที่แสดงผลงานเป็นรูปธรรมในเชิงปริมาณหรือคุณภาพอันเกิดจากงานตามวัตถุประสงค์ของโครงการ
2. ตัวชี้วัดผลลัพธ์ ระบุตัวชี้วัดที่แสดงถึงผลประโยชน์จากผลผลิตที่มีต่อบุคคล ชุมชน สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมโดยรวม
14. การติดตามประเมินผลโครงการ
การเขียนโครงการ จะเป็นส่วนที่ช่วยให้แผนงานมีความชัดเจนขึ้นมีรายละเอียด ในการใช้ทรัพยากรอย่างพอเพียง มีทิศทางไนการทำงานอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น
 |
| ดร.วิรุฬ นิลโมจน์ ผอ.กลุ่มแผนงาน ได้วิเคราะห์โครงการที่นำเสนอ และให้ข้อเสนอแนะ |
 |
| กลุ่ม B1-1 นำเสนอโครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายในการจัดกิจกรรมกศน. |
การอบรมในวันนี้ ได้รับความรู้มาก แต่คงต้องศึกษาหาความรู้เพิ่มเติม เนื่องจากยังมีหลายส่วนที่ไม่เข้าใจ ซึ่งการจัดทำแผนงาน โครงการ ต้องได้ข้อมูลจากการวิเคราะห์สภาพภายนอกและภายในขององค์กร ชุมชน อย่างแท้จริงจึงจะได้แผนงานที่ตรงกับความต้องการ ในการพัฒนางานพัฒนาชุมชนได้อย่างมีคุณภาพ
